▪️संघर्षातून साकारलेला लोकवैद्य : डॉ. माणिक उकर्डाजी नेसनेस्कर.

राज जांभुळकर : मुख्य कार्यकारी संपादक

अकोला – ( इंडिया 24 न्युज ) : प्रस्तावना : संघर्ष आणि आशेचा दीपस्तंभ मानवाच्या आयुष्यात परिस्थिती, गरिबी, दुःख ही संकटे जन्मापासूनच साथ देत असतात. पण त्याच संकटांमधून उभा राहून एखादी व्यक्ती आशेचा दीपस्तंभ बनते, तर ती कथा केवळ वैयक्तिक यशकथा न राहता समाजासाठी प्रेरणास्त्रोत ठरते. अकोट तालुक्यातील आलेगाव या गावात मजुरी करणाऱ्या गरीब कुटुंबात जन्माला आलेले डॉ. माणिक उकर्डाजी नेसनेस्कर यांची कहाणी ही याच संघर्ष आणि आशेची गाथा आहे.
त्यांचे बालपण म्हणजे कष्टाचे विद्यापीठ होते. दुसऱ्यांच्या घरात काम करून, मजुरी करून, घाम गाळून त्यांनी आपला अभ्यास पुढे नेला. पण या कष्टांमागे एक मोठा विश्वास होता – “मी काहीतरी करून दाखवणारच!” या आत्मविश्वासानेच त्यांनी आयुष्याला दिशा दिली.

२. गरीबीतून ज्ञानप्राप्तीचा प्रवास

गरिबी माणसाला दोन गोष्टी शिकवते – एक म्हणजे संयम, आणि दुसरी म्हणजे संघर्षातून उभे राहण्याची ताकद. लहान वयातच घराची आर्थिक परिस्थिती डळमळीत असल्याने शाळेत जाणे हा दररोजचा संघर्ष होता. अनेकदा पुस्तकाऐवजी विळा हातात घ्यावा लागायचा, शाळेच्या बुटाऐवजी चप्पल नसतानाही पाय जखमी होत गावाच्या वाटेने चालत जावे लागायचे.
परंतु या संकटांनी त्यांचा आत्मविश्वास कधीच ढळू दिला नाही. मजुरी करून मिळालेल्या पैशातून पुस्तकं विकत घेणारा हा मुलगा ज्ञानाची भूक भागवण्यासाठी कोणतेही कष्ट करायला मागेपुढे पाहत नसे. गावातील वडीलधारी मंडळींनी त्याच्या डोळ्यातील चमक पाहिली होती. त्यांना जाणवत होतं की हा मुलगा काहीतरी वेगळं करणार आहे.

३. डॉक्टर होण्याची जिद्द.

वैद्यक क्षेत्रात जाण्याची प्रेरणा त्यांना दोन गोष्टींमुळे मिळाली –
१) त्यांच्या गावात एखादा आजारी पडला की योग्य उपचार न मिळाल्यामुळे त्याला जीव गमवावा लागायचा.
२) गोरगरिबांना उपचार हे ऐश्वर्याचे नव्हे, तर हक्काचे साधन व्हावे, अशी मनापासूनची इच्छा.
या दोन भावनांनी त्यांच्या मनात बीज पेरले. त्यांनी ठरवले – “मी डॉक्टर होणार. गरीबांसाठी उपचार करणार.” आणि मग सुरू झाला त्यांचा अखंड अभ्यासाचा प्रवास.
सतत कष्ट करून त्यांनी B.A.M.S. (Bachelor of Ayurvedic Medicine and Surgery) ही पदवी मिळवली. पदवी हाती येईपर्यंत त्यांनी किती उपासमार सहन केली, किती अपमान सहन केला, कितीदा अभ्यासाऐवजी श्रम करून उदरनिर्वाह केला याची कल्पना सुद्धा करवत नाही. पण या सगळ्यावर विजय मिळवणारी त्यांची जिद्द अखेर फळाला आली.

४. शून्यातून उभारलेले “सायली क्लिनिक”

आज ते वाडेश्वर, तळेगाव दाभाडे येथे “सायली क्लिनिक” चालवतात. नाव जरी क्लिनिक असले तरी ते केवळ वैद्यकीय उपचाराचे केंद्र नाही; तर ते आहे .गोरगरिबांच्या डोळ्यात आशेचा दीप लावणारे ठिकाण,
औषधासोबत मायेचा शब्द मिळणारे ठिकाण,
दुःखाने थकलेल्या रुग्णाला आत्मविश्वास देणारे ठिकाण.
अनेक रुग्णांना उपचाराशिवाय डॉक्टरांच्या प्रेमळ बोलण्यातूनच अर्धे बरे वाटते. कारण ते फक्त आजारावर उपचार करत नाहीत; ते रुग्णाच्या मनावरच्या भीतीवरही औषध ठेवतात.

५. माणुसकीचा स्पर्श : खरा लोकवैद्य

आजच्या काळात वैद्यक सेवा ही मोठ्या प्रमाणात व्यवसाय ठरत चालली आहे. रुग्णालयं म्हणजे नफा कमवण्याची साधनं बनली आहेत. पण या प्रवाहात वेगळं उभं राहणं सोपं नसतं. डॉ. नेसनेस्कर मात्र वेगळं उदाहरण घालून देतात.
त्यांच्यासाठी रुग्ण हा पैसा मिळवणारा ग्राहक नसून तो एक कुटुंबातील सदस्य असतो.
गरीब रुग्णांकडून ते फी घेण्याऐवजी अनेकदा स्वतःच्या खिशातून औषधं पुरवतात.
गावातल्या शेतकऱ्यांना व मजुरांना मोफत तपासणी करून देतात.दुर्गम भागातून दूरदूरून आलेल्या रुग्णांची राहण्याची व जेवणाची सोय स्वतः करतात.

ही माणुसकीच त्यांना “लोकवैद्य” बनवते.

६. समाजसेवेची अविरत वाटचाल

डॉ. नेसनेस्कर फक्त डॉक्टर म्हणूनच नव्हे, तर समाजसेवक म्हणूनही कार्यरत आहेत.
गावात आरोग्य शिबिरे आयोजित करून लोकांना स्वच्छतेचे व निरोगी आयुष्याचे महत्त्व पटवून देतात.
शाळा-कॉलेजमधील विद्यार्थ्यांना करिअर मार्गदर्शन व प्रेरणादायी व्याख्यानं देतात.
महिलांच्या आरोग्यविषयक समस्यांवर विशेष जनजागृती करतात.दुर्गम भागात आरोग्य सेवेचे जाळे पोहोचविण्यासाठी कटिबद्ध असतात.त्यांची सेवा म्हणजे केवळ उपचार नाही, तर जीवनाला योग्य दिशा दाखवणारी सामाजिक चळवळ आहे.

७. प्रेरणा देणारा आदर्श.

डॉ. माणिक नेसनेस्कर यांचा जीवनप्रवास तरुणांसाठी प्रेरणादायी आहे. कारण त्यांनी सिद्ध केलं की ,गरीबीतूनही शिक्षण घेता येतं.संकटांतूनही यश मिळवता येतं.आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे माणुसकीच्या आधारावर समाजात बदल घडवता येतो.त्यांच्या कहाणीमुळे प्रत्येक तरुणाच्या मनात आशेचा किरण उजळतो की, “अडचणी या फक्त आपली ताकद तपासण्यासाठी असतात. हार न मानणारा मनुष्यच खरी उंच भरारी घेतो.”

८. उपसंहार : शून्यातून विश्व निर्माण करणारा लोकवैद्य

आज जेव्हा आपण मागे वळून पाहतो, तेव्हा दिसते आलेगावच्या मातीतील एक गरीब मुलगा, जो दुसऱ्याच्या घरात मजुरी करून अभ्यास करत होता, तो आज हजारो लोकांच्या जीवनात प्रकाश पसरवतो आहे. हा प्रवास म्हणजे “शून्यातून विश्व निर्माण करण्याची” कहाणी आहे.
डॉ. माणिक उकर्डाजी नेसनेस्कर यांचे जीवन हे माणुसकीचे मंदिर आहे. त्यांच्या सेवेतून आपण शिकतो की, डॉक्टरकी ही केवळ पदवी नाही, ती तर लोकसेवेची शपथ आहे. अशा या लोकवैद्याला समाजाचा शतशः मानाचा मुजरा!

▪️गजानन कुसुम ओंकार हरणे.
खडकी ,अकोला .
संवाद…9822942623, लेखक साहित्यिक,समाजसेवक, समाजसुधारक, कवी, वक्ता, विश्लेषक, प्रबोधनकार. आंदोलक ,प्रचारक,वारकरी. योगाशिक्षक, संयोजक,
निर्भय बनो जण आंदोलन, जिल्हाध्यक्ष राष्ट्रीय लोक आंदोलन, जिल्हा उपाध्यक्ष,
अखिल भारतीय अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती, राज्य उपाध्यक्ष
अखिल भारतीय मराठा सेवा संघ, राज्यसचिव डी. एम. के. (मराठा देशमुख पाटील कुणबी आसामी यांचा संघ) सेवाभावी मंडळ महाराष्ट्र राज्य, राज्यकोषाध्यक्ष,
पी.एल. शिरसाठ प्रणित ग्रामीण पत्रकार संघ महाराष्ट्र राज्य, प्रचारक लोक उपयोगी कायद्याचा विचाराचा प्रसार व प्रचार, मा. जिल्हाध्यक्ष
अण्णा हजारे प्रणित भ्रष्टाचार विरोधी जन आंदोलन न्यास, महाराष्ट्र राज्य.