🔸“शेती नसलेल्या मुलांना नकार” समाजाच्या मानसिकते बदल गरजेचा : गजानन हरणे, समाजसेवक

*🔸सौ. शिल्पा बंनपुरकर*
*🔸संपादक*
*🔸मो नं. 7030292628*

अकोला – ( इंडिया 24 न्युज ) : लग्न हे आपल्या समाजातील अत्यंत महत्त्वाचे, संवेदनशील आणि संस्कारप्रधान नाते. दोन माणसांचे नव्हे तर दोन कुटुंबांचे जुळणारे हे नाते आज मात्र एका विचित्र आणि वेदनादायी वास्तवाच्या उंबरठ्यावर उभे आहे. एका बाजूला शेतकरी कर्जबाजारीपण, नैसर्गिक संकटे, उत्पादनातला तफावत, बाजारभावातील चढ-उतार आणि सरकारी धोरणातील अस्थिरता यामुळे आत्महत्येस प्रवृत्त होतो आहे; आणि दुसऱ्या बाजूला आजही अनेक कुटुंबांना “लग्नासाठी मुलाकडे शेती असावी” हीच सर्वात मोठी अट आहे.हे विडंबन नाही तर आपल्या समाजाच्या मानसिकतेतील खोलवर रुजलेल्या असुरक्षिततेचे प्रतीक आहे.शेती आत्महत्यांच्या सावटात तरीही शेतीच का अपेक्षित?विदर्भ–मराठवाड्यात दरवर्षी कर्जबाजारीपणामुळे कित्येक शेतकरी जीव देतात. शेती हा धंदा दिवसेंदिवस अधिकच जोखमीचा बनत चालला आहे.तरीही मुलींचे विवाह जमविताना “मुलाकडे किती एकर शेती आहे?” हा पहिला प्रश्न विचारला जातो. पहिले शेतीचे विभाजन झाल्यामुळे शेती करणाऱ्यांकडे शेती कमी आहे. व ज्यांच्याकडे शेती आहे त्याला नोकरी असली पाहिजे हे असे का?कारण शतकानुशतके ग्रामीण समाजाने शेतीकडे “स्थैर्य” म्हणून पाहिले.शेती म्हणजे आयुष्यभराची सुरक्षितता
घरासाठी अन्नधान्याची उपलब्धता कुटुंबाच्या जगण्याचा आधार परंपरेचा सन्मान परंतु वास्तव हे आहे की आजची शेती दिवसेंदिवस असुरक्षित, तोट्याची व कर्जबाजारी करणारी होत चालली आहे. पावसाचे अनियमित चक्र, अवकाळी पाऊस, ओला दुष्काळ, बाजार भावातील तफावत, खत–बियाण्यांचे दर आकाशाला भिडणारे या सगळ्यात शेतकरी अक्षरशः कोसळला आहे.तर मग प्रश्न असा ज्या व्यवसायाने शेतकऱ्यांना मृत्यूच्या दरीत ढकलले, त्याच व्यवसायाचे अस्तित्व मुलींच्या विवाहासाठी इतके अत्यावश्यक का?शेती नसल्यास मुलगा “अयोग्य” का ठरतो?आज कितीतरी मुलं• सरकारी नोकरीत आहेत,• उत्कृष्ट व्यवसाय करत आहेत,• शहरात स्थिरस्थावर नोकरी करतात,• आयटी, बँकिंग, उद्योग, व्यापारी क्षेत्रात उत्तम कमाई करतात.परंतु शेती नसली तरी अनेक पालक त्यांना नकार देतात.ही मानसिकता समाजाला कुठे नेईल? पहिला परिणाम अशा मुलांच्या विवाहात अडथळे निर्माण होतात.दुसरा मुलांच्या कुटुंबावर सामाजिक दडपण वाढते.तिसरा शेती नसलेल्या मुलांना कमी लेखले जाते.
चौथा मुलींच्या विवाहातही अडचणी वाढतात, कारण “आवश्यक अट” वाढल्याने चांगले स्थळ गमवले जाते.
हे प्रकरण अकोला, बुलडाणा, अमरावती, जालना, परभणी, लातूर या जिल्ह्यांमध्ये विशेषतः तीव्र आहे. अनेक आई–वडील मोठ्या नोकरीवर असलेल्या मुलाला फक्त यासाठी नकार देतात की“मुलाकडे शेती नाही म्हणजे उद्या आधार कोणता?”पालकांच्या मनातील भीती परंपरा की असुरक्षितता?ग्रामीण भागातील पालकांचे जगणे शेतीभोवतीच फिरते.ते म्हणूनच मानतात की
शेती म्हणजे मुलीसाठी आयुष्यभराची खात्री.
परंतु आजच्या काळात ही समजूत कालबाह्य होत चालली आहे.कारण शेतीतील उत्पन्न निश्चित नाही• खर्च वाढलेला आहे• जोखीम वाढली आहे• शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती कमकुवत आहे.अशा परिस्थितीत शेती नसणे हे दोष किंवा कमतरता समजणे ही गंभीर चूक आहे.समाजाला नवीन विचाराची गरज आहेआजची मुलं विविध क्षेत्रात प्रगती करत आहेत.त्यांच्या ज्ञानात, कौशल्यात, कमाईत, विचारात मोठेपणा आहे.आजचा मुलगा नोकरीने, सक्षम व्यवसायाने स्वावलंबी शहरात स्थिर कुटुंबवत्सल जबाबदार असतो.मग त्याला “शेती नसल्यामुळे” अयोग्य ठरविणे तसेच ज्याच्याकडे शेती आहे त्याला नोकरी असली पाहिजे म्हणजे समाजाच्या विकासाला पायबंद घालणे.विवाह हा दोन मनांचा, दोन संस्कारांचा मेळ आहे. जमीन–शेतीच्या मोजमापावर न ठरता तो मनाच्या मोठेपणावर आणि चारित्र्याच्या समृद्धीवर ठरायला हवा.अकोला जिल्ह्यातील बदलते वास्तव अकोला जिल्ह्यात गेल्या काही वर्षांत शेतीक्षेत्रात मोठे बदल झाले आहेत.• सोयाबीनचे अनिश्चित उत्पादन• कपाशीचे कमी भाव• सिंचनाचे अभाव
• सततचे कर्जबाजारीपण हे सगळे पाहता तरुण पिढी मोठ्या प्रमाणात शेती सोडून शिक्षण, नोकरी आणि व्यवसायाकडे वळत आहे.अशा तरुणांवर “शेती नसल्याचा” शिक्का मारणे अन्यायकारक आहे.अकोला शहरात आणि ग्रामीण भागात दोन्ही ठिकाणी आता प्रगत विचारांची गरज आहे.कारण आजचा तरुण कोणत्याही क्षेत्रात यशस्वी होऊ शकतो शेतीवर अवलंबून राहणे हा त्याचा भवितव्याचा एकमेव मार्ग नाही.समाजाला काय करणे आवश्यक आहे?
शेती नसलेल्या मुलांकडे कमी लेखून पाहू नये.त्यांची नोकरी, व्यवसाय, चारित्र्य आणि स्वभाव यांना महत्व द्यायला हवे.परंपरेच्या नावाखाली चुकीच्या अपेक्षा लादू नयेत.प्रत्येक मुलीसाठी “शेतीची गरज” ही केवळ एक मानसिकता आहे, वास्तव नाही.मुलगा–मुलगी दोघांच्याही शिक्षणाला प्राधान्य द्यावे.शिक्षित व्यक्ती कोणत्याही परिस्थितीत स्थिर आयुष्य घडवू शकते.शेतीला स्थैर्याचे मोजमाप मानू नये.आज शेतीपेक्षा अनेक क्षेत्रे अधिक सुरक्षित आहेत.विवाह हा परस्पर समजुतीवर आधारित असावा.पैसा, जमीन, मालमत्ता नव्हे तर मूल्य, संस्कार आणि स्वभाव यांच्या आधारे निर्णय व्हावा.
शेवटचा मुद्दा समाज बदलला पाहिजे.ज्या समाजात शेतकरी आत्महत्या करतो, त्याच समाजात “शेती नसणे दोष” मानले जाते, हे काळाच्या विरोधात चाललेले विचित्र वास्तव आहे.शेती आहे म्हणून मुलगा मोठा, आणि शेती नाही म्हणून तो लहान हा दृष्टिकोन बदलणे अत्यावश्यक आहे.आधुनिक काळात सक्षम, स्वावलंबी, शिक्षित, संस्कारी आणि जबाबदार मुलगा हा शेती असलेल्या मुलापेक्षा कितीतरी मोठा आधार असू शकतो.
विवाह हा स्थैर्याचा नव्हे तर समज, प्रेम आणि एकत्रित आयुष्य जगण्याच्या तयारीचा विषय आहे.आता समाजाने एक मोठा प्रश्न स्वतःला विचारायला हवा“आपण परंपरा जपतो आहोत की अंधश्रद्ध मानसिकता?”उत्तर मिळाले तर अनेक तरुणांचे संसार वाचतील, अनेक पालकांचा ताण कमी होईल आणि समाज अधिक प्रगत, संवेदनशील व वास्तववादी बनेल. ज्याच्याकडे शेती आहे त्याला नोकरी पाहिजे म्हणतात नोकरी नाही म्हणून लग्न करत नाहीत ज्याच्याकडे नोकरी आहे पण शेती नाही म्हणून त्याचे लग्न होत नाही आहे.समाज बदलणार की नाही हे आपल्या हातात आहे. तरी मुलीच्या वडिलांनी नातेवाईकांनी मुलगा सक्षम असेल चांगला नोकरीवर असेल किंवा चांगला व्यवसाय असेल तर त्याच्याकडे शेती असलीच पाहिजे असा अट्टाहास करू नये. व ज्याच्याकडे शेती आहे त्याला नोकरीच असली पाहिजे अशी अट लादु नये. बाकी मुलगा जर चांगला असेल तर हे लग्न तोडू नये ही समाज बांधवांना कळकळीची नम्र विनंती.